ಬೆಂಗಳೂರು: ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ದೂರು ನೀಡಲು ಹೋದಾಗ “ಇದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರಲ್ಲ”, “ಮುಂದೆ ನೋಡೋಣ” ಅಥವಾ “ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿಯೇ ಕೇಸ್ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಕುಂಟು ನೆಪ ಹೇಳುವ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಬಿಸಿ ಮುಟ್ಟಿಸಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಲಲಿತಾ ಕುಮಾರಿ’ ಪ್ರಕರಣದ ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ, ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಅಪರಾಧಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರಥಮ ಮಾಹಿತಿ ವರದಿ (FIR) ದಾಖಲಿಸುವುದು ಇನ್ಮುಂದೆ ಕಡ್ಡಾಯ.
ತನ್ನ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ಮಗಳು ಕಿಡ್ನಾಪ್ ಆಗಿದ್ದಾಳೆಂದು ತಂದೆಯೊಬ್ಬರು ದೂರು ನೀಡಿದರೂ ಪೊಲೀಸರು FIR ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದಾಗ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇಡೀ ದೇಶದ ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುವಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರ ವಿಳಂಬ ಧೋರಣೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಈ ತೀರ್ಪು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:
FIR ದಾಖಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ: ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಂಹಿತೆಯ (CrPC) ಸೆಕ್ಷನ್ 154ರ ಅಡಿ, ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ (Cognizable) ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂಶ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಪೊಲೀಸರು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸದೆ ತಕ್ಷಣವೇ FIR ದಾಖಲಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮಿತಿ: ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿವಾದಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ‘ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಣೆ’ಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 7 ದಿನಗಳ ಒಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಲಿಖಿತ ಮಾಹಿತಿ ಕಡ್ಡಾಯ: ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲು ಅರ್ಹವಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಾರದೊಳಗೆ ದೂರುದಾರನಿಗೆ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಬೇಕು.
ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ: FIR ದಾಖಲಿಸಲು ವಿಳಂಬ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.
ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತೋರಿಸಲು ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಪೊಲೀಸರು ಕೇಸ್ ದಾಖಲಿಸದೆ ‘ಬರ್ಕಿಂಗ್’ (Burking of crime) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಈ ತೀರ್ಪು ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲಿದ್ದು, ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾದ FIR ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದೆ.
ನಿಮ್ಮ ದೂರು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಪೊಲೀಸರು FIR ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಹಿರಿಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರಲಿ, ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿ.
